Koolstofverwaarding kan melkveebedrijven in het veenweidegebied ondersteunen bij een extensievere bedrijfsvoering. CO₂ die minder wordt uitgestoten of vastgelegd, kan worden omgezet in koolstofcertificaten (verwaarding) en zo een aanvullende of vervangende inkomstenbron vormen.

Echter nog niet alle maatregelen om broeikasgassen te reduceren of vast te leggen kunnen worden vertaald naar koolstofcertificaten. Bovendien lijkt het efficiënter om al deze verschillende vormen te bundelen tot één methodiek op bedrijfsniveau. CLM Onderzoek en Advies onderzocht in opdracht van VIPNL potentiële aanvullende vormen van koolstofverwaarding, of deze met elkaar op één bedrijf zijn te combineren en of de bestaande KringloopWijzer hiervoor ingezet kan worden.

Aanvullende methoden

Verkend is op welke manieren, naast de bestaande methodieken van de Stichting Nationale Koolstofmarkt (SNK), een melkveehouder op bedrijfsniveau de broeikasgasuitstoot kan verminderen. Vervolgens is gekeken of deze voldoende reductie opleveren.

Op bedrijfsniveau vormt methaanemissie een groot deel van de broeikasgasemissies vanuit de melkveehouderij. Vooral het terugdringen van methaanemissie als gevolg van pens- en darmfermentatie en methaanemissie uit de mestopslag zijn interessante maatregelen. Alle overige emissiebronnen vormen een beperkt deel van de emissies vanuit de melkveehouderij.

Niet alle effecten van de onderzochte maatregelen zijn (op dit moment) goed te kwantificeren. Dit kan zowel komen doordat het vastleggen van de benodigde data op het bedrijf complex is, en/of doordat de emissiefactoren onzeker zijn. Een beperkt deel van de benodigde data kan uit de KringloopWijzer worden gehaald. Voor het resterende deel moet gezocht worden naar andere betrouwbare bronnen of meetmethoden.

Combineren van meerdere methodieken op één bedrijf

Op basis van de SNK-methodieken en verkende andere maatregelen voor opslag en reductie van CO₂ op een melkveebedrijf, is een theoretische benadering gemaakt van het aantal te verkopen koolstofcertificaten. Dit is gedaan voor drie bedrijfstypen:

1. Melkveebedrijf: melkveebedrijf op veengrond met alleen (kruidenrijk) grasland en een huidige grondwaterstand van circa 50 cm onder maaiveld.
2. Hoogwaterbedrijf: melkveebedrijf met (zeer) verhoogde grondwaterstand van circa 20 cm onder maaiveld.
3. Natuurboerderij: melkveebedrijf met (zeer) verhoogde grondwaterstand van circa 20 cm onder maaiveld en vijf hectare teelt van biobased bouwmaterialen.

Voor elk bedrijfstype zijn de relevante methodieken vastgesteld en is berekend wat de potentiële opbrengst aan CO₂-certificaten per jaar is. Een samenvatting is weergegeven in onderstaande tabel.

Tabel 1. Indicatie van jaarlijks te verkrijgen koolstofcertificaten (van 1 ton CO₂-eq.) en de opbrengst hiervan in euro’s, uitgaande van een prijs per certificaat van € 100.

De analyse toont aan dat de totale waarde van de certificaten een substantiële bijdrage kan leveren aan het bedrijfsinkomen. Het is een eerste theoretische benadering die in een vervolgonderzoek meer moet worden uitgediept. Zo is de praktische haalbaarheid van de bedrijfsvoeringen in combinatie met SNK-methoden niet onderzocht en zijn de meerkosten van de maatregelen niet volledig in beeld gebracht.

Relatie KringloopWijzer en SNK-methodieken

Naast het ontwikkelen van aanvullende methodieken is gekeken of en hoe bestaande methodieken eenvoudiger toegepast kunnen worden. In dat kader onderzocht CLM of en op welke manier de KringloopWijzer verband houdt met de SNK methodieken ‘Valuta voor Veen’ en ‘Blijvend grasland op minerale gronden’. Het lijkt erop dat de KringloopWijzer benut kan worden. Wel moet hier en daar extra informatie worden aangeleverd en aanvullende werkzaamheden worden uitgevoerd. Dit wordt in het vervolg op het CLM-onderzoek verder uitgewerkt.

Vervolg

We hopen te komen tot een methodiek op bedrijfsniveau die zoveel mogelijk aansluit bij bestaande systemen en databases zoals de KringloopWijzer. De verkenning laat zien dat er voldoende potentie is om op bedrijfsniveau koolstofcertificaten te verkrijgen. De vraag is of de baseline, het effect en de additionaliteit van de maatregelen voldoende onderbouwd kunnen worden volgens de SNK-vereisten. In een vervolgonderzoek kijken we naar de haalbaarheid van een methodiek op bedrijfsniveau.

Bekijk hier het volledige onderzoeksrapport ‘CO2-verwaarding melkveehouderij, mogelijkheden in veenweidegebieden’

Om peilverhogingen in het veenweidegebied financieel te kunnen compenseren, zijn verschillende methodieken in gebruik, zoals de Valuta voor Veen-methodiek voor CO₂-verwaarding en de Compensatie Systematiek Veenweide. Weusthuis en Partners onderzochten voor VIPNL de verschillen en overeenkomsten tussen beide methodieken en de mogelijkheid om beide gelijktijdig of aanvullend op elkaar in te zetten.

De methodieken

Compensatie Systematiek Veenweide (CSV) is onderdeel van de gebiedsaanpak van de Friese veenweidegebieden. CSV berekent welke schade agrariërs ondervinden van een hoger waterpeil, zoals verlies aan inkomen en grondwaarde. Op basis daarvan wordt een compensatie bepaald, bij voorkeur in de vorm van grond en anders in geld. CSV is ontwikkeld voor de Friese situatie. Momenteel wordt bekeken of deze ook ingezet kan worden buiten Friesland.

Bij Valuta voor Veen (VvV) verhogen grondeigenaren vrijwillig het waterpeil om de CO₂-uitstoot uit veen te verminderen. De verminderde CO₂-uitstoot wordt berekend en omgezet naar verhandelbare CO₂-certificaten. Deze certificaten kunnen op de vrijwillige koolstofmarkt worden verkocht. De looptijd van een Valuta voor Veen-project is 10 jaar. Belangrijke randvoorwaarde bij VvV is dat de voorgenomen maatregelen niet op een andere manier tot stand zouden komen; het moet additioneel zijn.

Verschillen en overeenkomsten

Onderstaande tabel geeft overzichtelijk weer hoe beide methodieken zich tot elkaar verhouden.

Onderlinge relatie

CSV en VvV zijn elk afzonderlijk goed toepasbaar, maar hebben elk een andere intentie:

• VvV is aanjager, het duwtje in de rug om klimaatpositieve projecten op gang te brengen of verder te brengen;
• CSV is een permanente oplossing en afspraak voor een heel gebied, met een collectief van eigenaren, gebruikers en betrokkenen.

Wel of geen gebiedsproces

Voor grondeigenaren in veenweidegebied die géén onderdeel zijn van een gebiedsproces en wel klimaatpositieve maatregelen willen nemen door vrijwillige peilverhoging, is VvV de enige optie. In geval van een gebiedsproces zal, waar het agrarisch bestemde grond betreft, doorgaans gekozen worden voor CSV. Zodra er zicht is op CSV, zal VvV waarschijnlijk niet worden gestart omdat het additioneel moet zijn. VvV is daarmee vooral inzetbaar als impuls zolang er geen zicht is op gebiedsafspraken of als extra plus op bestaande afspraken (zoals CSV). Precies waar het ook voor is bedoeld.

Er kan bij toeval samenloop ontstaan tussen CSV en VvV, bijvoorbeeld als iemand al een VvV-compensatie krijgt, en er vervolgens toch een gebiedsproces start. Maar omdat de gemiddelde opstarttijd van een gebiedsproces nogal lang is, zal er meestal maar beperkte overlap zijn. En VvV heeft altijd een maximale looptijd van 10 jaar. Wanneer na 10 jaar opnieuw een VvV-project wordt gestart, is de dan geldende situatie het uitgangspunt.

Zie het volledige onderzoeksrapport ‘Vergelijking CSV en SNK-methodiek’