Boeren op hoog water

Boeren op hoog water: wat verhoging van de grondwaterstand (20 cm onder maaiveld ipv 50 cm) betekent voor een melkveebedrijf in het veenweidegebied.

Wat is Boeren op hoog water?

Living Lab Boeren Op Hoog Water onderzoekt wat verhoging van de grondwaterstand (20 cm onder maaiveld ipv 50 cm) betekent voor een melkveebedrijf in het veenweidegebied. Een hoger grondwaterpeil kan de grasgroei, de graskwaliteit en het graslandgebruik beïnvloeden en daarmee het gehele bedrijfssysteem. Bovendien zal naar verwachting een effect optreden van het toepassen van een waterinfiltratiesysteem op de waterkwaliteit en de watervraag. Is er nog wel een agrarische bedrijfsvoering mogelijk en is die landbouw technisch te verwezenlijken?

Waarom is het belangrijk?

In het Klimaatakkoord Veenweiden heeft de overheid zich gecommitteerd aan het verminderen van broeikasgasemissies, onder andere via verhoging van het grondwaterpeil in het veenweidegebied. Dit kan grote gevolgen hebben voor melkveebedrijven, die momenteel het grootste deel van het oppervlak gebruiken van de veenweiden voor de productie van gras voor melkkoeien. Daarom is het belangrijk om te weten wat de consequenties zijn voor deze bedrijven.

Doel is om het land productief te benutten, terwijl tegelijkertijd bodemdaling en broeikasgasemissies worden tegengegaan én wordt gewerkt aan water- en biodiversiteitsopgaven.

Het is van belang om te onderzoeken of melkveehouderij bij een hoger grondwaterpeil bijdraagt aan het verminderen van CO2 -emissie ná 2030 en of dit kan bijdragen aan het leefbaar houden van het platteland aansluitend op het streven naar klimaatneutraliteit in 2050.

Disclaimer

Het blijkt in de praktijk lastig te zijn om een grondwaterstand van -20cm onder maaiveld overal te realiseren. Het aanleggen van extra drainagebuizen heeft de situatie verbeterd voor het merendeel van de percelen waar dit speelde. Op een enkel maaiperceel worden echter nieuwe maatregelen overwogen. Voor het goed kunnen inschatten van de effecten op bijvoorbeeld grasgroei en draagkracht zijn meerdere meetjaren nodig. Daarom is tot nu toe nauwelijks gecommuniceerd over de resultaten.

Stappen in de innovatiefunnel

STAND VAN ZAKEN

BOHW is een voortzetting van een reeks eerdere activiteiten rond infiltratie in het veenweidegebied. Er wordt al sinds 2004 onderzoek gedaan naar de mogelijkheden en effectiviteit van verschillende infiltratiesystemen in het westelijk veenweidengebied. Onlangs is een statistische analyse hiervan gepubliceerd door de WUR. Het onderzoek dat op de Hoogwaterboerderij wordt gedaan onder de noemer Boeren op Hoog Water draait sinds 2020. Het project BOHW is formeel van start gegaan in 2020 en is voorzien om te lopen tot en met 2029. De jaren 2020 en 2021 waren bedoeld als ‘inregeljaren’ (fase 1). De jaren 2022 t/m 2024 (fase 2) zijn bedoeld als ‘onderzoek jaren’. Voor de jaren 2025 t/m 2029 (fase 3) is een verdiepingsfase voorzien.

Locatie en inrichtingsmaatregel per locatie

Locatie: Hoogwaterboerderij van KTC aan de Meije in Zegveld.

Relatie met andere VIPNL thema’s

Boeren op Hoog Water hoort bij het innovatiespoor Integrale Bedrijfsvoering.

Er is een relatie met het thema greppelinfiltratie. Bij Boeren Op Hoog Water wordt gebruik gemaakt van drukdrainage. Maar er zijn meerdere manieren om het peil te verhogen. Het blijkt nog niet zo gemakkelijk om de grondwaterstand te verhogen tot 20 cm – maaiveld (=streefwaarde).

Er ligt ook een relatie met VeeSt waar het gaat over de bruikbaarheid van de oeverzone; een hoge grondwaterstand leidt mogelijk tot verlies van landoppervlak. Dit zal ook effecten hebben op het bedrijfsresultaat. Tegelijkertijd zijn er meer veranderingen die invloed hebben op de bruikbaarheid/productiviteit van de oeverzone.

Natte teelten: Boeren op Hoog Water en Natte teelten zitten beide ergens op de lijn van ‘gewoon droog’ naar ‘heel nat’. Sommige vragen, zoals bijvoorbeeld de relatie tussen vernatting en aanwezigheid van knutten die blauwtongvirus overbrengen, worden in beide projecten gesteld. Als graslandpercelen te nat worden voor de teelt van gras, kan het voor een melkveehouder een economische overweging zijn om daar te gaan experimenteren met andere teelten dan gras.

TIJDLIJN

Resultaten klimaat

De klimaatresultaten van boeren bij hoogwater zijn goed te herleiden uit de resultaten van SOMERS 2.0 van het NOBV. Het NOBV meet gedurende de gehele looptijd van BOHW broeikasgasemissies.

Resultaten ondernemers

Een hoger grondwaterpeil vertaalt zich (nog) niet in significant verschil in grasopbrengst; met name in voor- en najaar in iets lagere draagkracht, waardoor de ‘hoogwaterkoeien’ ongeveer  1 week korter weideseizoen hebben. Er zijn nog geen significante effecten waargenomen op diergezondheid of tussen Holstein- en Jerseykoeien.

Resultaten maatschappij

Maatschappelijk gezien is boeren op hoog water volgens de definities van water en bodem sturend wenselijk. Er wordt gestreefd naar een bedrijfsvoering waarbij met name bodemdaling maximaal gereduceerd wordt.  Het is van belang om ook de neveneffecten te monitoren, zoals het (tijdelijk) optredend effect van uitspoeling van nutriënten naar het oppervlaktewater door opzetten van het grondwaterpeil. Het is van belang om alle effecten goed te onderzoeken en hier de bedrijfsvoering op aan te passen.

Resultaten water

Halen van Kader Richtlijn Water (KWR) doelen zijn een belangrijk aandachtspunt bij Boeren op hoog water. Er zullen combinaties gezocht moeten worden met andere thema’s, zoals de Veenweidesloot van de Toekomst en Natte teelten om uitspoeling van nutriënten naar het oppervlaktewater te beperken. De water beschikbaarheid is een ander aandachtpunt. Een grondwaterpeil in de zomerperiode van -40/-20cm onder maaiveld vraagt om een wateraanvoer van 6-8mm/dag (bron: eindrapportage IPV 2017-2022).

TEAM

  • Martijn Thijssen (ORG-ID)
  • Monique Bestman (Louis Bolk Instituut)
  • Idse Hoving (WUR)
  • Pieter Willem Blokland (WUR)
  • Jeroen Pijlman (Louis Bolk Instituut)
  • Nick van Eekeren (Louis Bolk Instituut)
  • Nyncke Hoekstra (Louis Bolk Instituut)
  • Jasper Beek (KTC)
  • Karel van Houwelingen (KTC)
  • Wim Honkoop (gedelegeerd bij KTC vanuit PPP Agro Advies)

CONTACTPERSONEN

Thematrekker:

Martijn Thijssen (Org-ID)

E-mailadres: thijssen@org-id.org

Inhoudelijk trekker:

Nick van Eekeren (Louis Bolk Instituut)

E-mailadres:n.vaneekeren@louisbolk.nl

Laatste nieuws

Op 21 november 2022 organiseerde VIPNL in samenwerking met het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV) een webinar over Boeren bij een hoog grondwaterpeil.

Hieronder kunt u het webinar terugzien.

Stakeholders

Begeleidingsgroep/ financiers:

  • Melkveehouder Cees de Jong uit Hoogblokland (voorzitter)
  • NOBV
  • Ministerie LNV
  • provincie Zuid-Holland
  • provincie Utrecht; provincie Overijssel
  • Wetterskip Fryslân
  • Waternet
  • Rijnland
  • Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden
  • Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
  • Hoogheemraadschap van Rijnland
  • LTO Noord