Overlagen

Het overlagen van veen: een laag grond op het veen opbrengen, waardoor toetreding van zuurstof in het veenpakket wordt geremd.

Wat is overlagen?

Het overlagen van veen: een laag grond op het veen opbrengen, waardoor toetreding van zuurstof in het veenpakket wordt geremd. Bij de reductie van broeikasgasemissies in veenweidegebied gaat het hier om het afdekken van veen met een laag, waarmee als het ware een ‘deksel’ op het veenpakket wordt geplaatst, zodat minder zuurstof kan indringen in het veenpakket en veenoxidatie wordt geremd.

Bij overlagen wordt een kleilaag op het veen gewerkt, zodat er een afdichting van de poreuze veenlaag ontstaat. Voor overlagen wordt klei uit een ander gebied naar de veenweiden getransporteerd en toegepast.

Naast klei komen waarschijnlijk andere varianten aan bod, ook een proef met zand.

Waarom is het belangrijk?

Veel maatregelen om de uitstoot van broeikasgasemissies terug te dringen hebben een grote impact op de bedrijfsvoering van (melk)veehouders in het veenweidegebied.

Bij het overlagen van veenweidepercelen is de aanname bij deze ingreep dat de huidige wijze van graslandbeheer op veenweidegrond behouden kan blijven. De meeste melkveehouders in het veenweidegebied zien deze maatregel als wenselijk en het draagvlak voor deze maatregel is dan ook groot bij hen.

Om de klimaatdoelstelling in het veenweidegebied te halen, worden verschillende maatregelen onderzocht waaronder vernatting. In gebieden waar aanpassing van het waterpeil ‘om verschillende redenen niet mogelijk is niet mogelijk is (zoals in het noordelijk veenweidegebied), kunnen bodemmaatregelen worden ingezet. Overlagen is een innovatieve bodemmaatregel waarbij de veenbodem wordt afgedekt met klei of een andere grondsoort. Onderzocht wordt in hoeverre met de afremming van veenoxidatie een vermindering van broeikasgasemissies wordt bereikt. Het onderzoek richt zich ook op het effect van de maatregel op de inklinking van de bodem.

Disclaimer

De maatregel kan mogelijk op maatschappelijke weerstand stuiten. De veenbodem wordt afgedekt met klei waardoor de omstandigheden voor weidevogels mogelijk ongunstiger worden. Nader onderzoek zal uitwijzen in hoeverre dit het geval is.

Stappen in de innovatiefunnel

STAND VAN ZAKEN

Het project bevindt zich momenteel in fase 3 van de innovatiefunnel, de ontwikkelfase.

Locatie en inrichtingsmaatregel per locatie

Locaties: Groote Veenpolder en Noordwest Overijssel

In Friesland zijn de eerste percelen overlaagd. Daarnaast is deze maatregel in het verleden al elders toegepast. Doel is om ook in Overijssel en Zuid-Holland praktijkproeven op te zetten.

Relatie met andere VIPNL thema’s

Overlagen valt onder het thema bodem maar is gerelateerd aan de andere thema’s water, landgebruik en integrale bedrijfsvoering.

Water: het verminderen van veenoxidatie door profielen te overlagen heeft gevolgen voor het waterbeheer. De hypothese is dat het peil minder verhoogd hoeft te worden dan bij vernatting

Landgebruik: overlagen heeft een minder ingrijpend resultaat voor graslandbeheer dan vernatting

Integrale bedrijfsvoering: profielkeren is een praktische maatregel voor integrale bedrijfsvoering. Door het keren wordt er gestreefd naar het optimaliseren van de landbouwkundige bedrijfsvoering met een lage broeikasgasuitstoot.

TIJDLIJN

Resultaten klimaat

Het onderzoek is in 2023 opgestart. Resultaten op broeikasgasemissies zijn nog niet gemeten. De aanname is dat het afdekken van de bodem met klei een gunstig effect heeft, omdat zuurstof moeilijker kan toetreden tot de veenbodem en er ook minder verdamping plaatsvindt, waardoor het grondwater minder ver uitzakt in de zomerperiode.

Resultaten ondernemers

Voor de meer intensieve melkveebedrijven lijkt dit een gunstige maatregel te zijn, omdat er niet veel hoeft te worden veranderd in de bedrijfsvoering. Het peil hoeft niet of minder ver te worden opgezet dan bij bijvoorbeeld water infiltratie systemen (WIS). De kosten die de maatregel met zich meebrengt zullen tijdens het onderzoek in kaart worden gebracht.

Resultaten maatschappij

De maatregel kan mogelijk op maatschappelijke weerstand stuiten. De veenbodem wordt afgedekt met klei waardoor de omstandigheden voor weidevogels mogelijk ongunstiger worden.

Resultaten water

Er is nog geen kennis beschikbaar over de watervraag van deze maatregel. De aanname voorlopig is dat Overlagen voor een verminderde watervraag zorgt, omdat het veendek wordt afgedekt met een kleilaag die de verdamping tegengaat.

TEAM

Het projectteam bestaat uit een diverse groep experts en betrokkenen, waaronder:

  • Klaas Kooistra: Onafhankelijk bodemexpert
  • Maaike van Agtmaal: Bodemkundige van het Louis Bolk Instituut (LBI)
  • Nico van der Weerd: Agrariër in de Groote Veenpolder en lid van de initiatiefgroep
  • Jan Dunnink: Agrariër Noordwest Overijssel
  • Dirk Johan Feenstra: Projectleider bij Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO) Noord en thematrekker
  • Sjoerd van der Meulen: Projectleider bij LTO Noord

CONTACTPERSONEN

Thematrekker:

Dirk Johan Feenstra (LTO Noord)

E-mailadres: dirk@vipnl.nl

 

Inhoudelijk trekker:

Maaike van Agtmaal (LBI)

E-mailadres: m.vanagtmaal@louisbolk.nl

Stakeholders

  • Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)
  • Provincie Fryslân
  • Provincie Overijssel
  • Wetterskip Fryslân
  • Agrariërs Groote Veenpolder en Noordwest Overijssel
  • Grondbank (leverancier van de grond)
  • Louis Bolk Instituut
  • Veenweiden Innovatie Centrum (VIC) Zegveld
  • LTO Noord
  • Initiatiefgroep Groote Veenpolder
  • Milieuorganisaties, vanuit milieu en biodiversiteitsaspecten
  • Onderzoeksinstellingen